Waterstof (H₂) is zelf altijd kleurloos — de ‘kleur’ die eraan gekoppeld wordt, zegt niets over het gas zelf maar alles over hoe het gemaakt is, en dus hoeveel CO2 daarbij vrijkomt.
De kleuren van waterstof
Van fossiel en vervuilend tot volledig CO2-vrij: er is een heel spectrum aan waterstof, en het loont om het onderscheid te kennen voordat je ‘waterstof’ als één duurzame oplossing behandelt.
⚫ Grijze waterstof
De meest gebruikelijke vorm, goed voor ruwweg 95-99% van de wereldwijde productie. Gemaakt via steam methane reforming (SMR): aardgas wordt onder hoge druk en temperatuur met stoom gereformeerd tot waterstof en CO2. Per kilo waterstof komt hierbij circa 9-10 kg CO2 vrij — grijze waterstof is dus allesbehalve duurzaam, ondanks dat het eindproduct zelf schoon verbrandt.
🤫 Bruine/zwarte waterstof
Dezelfde vergassingslogica als grijze waterstof, maar dan op basis van bruinkool of steenkool in plaats van aardgas. Nog vervuilender dan grijs en wereldwijd vooral relevant in landen met grote kolenvoorraden (o.a. China).
🔵 Blauwe waterstof
Chemisch identiek aan grijze waterstof — zelfde SMR-proces uit aardgas — maar met carbon capture and storage (CCS): de vrijkomende CO2 wordt afgevangen (doorgaans 80-90%) en ondergronds opgeslagen, bijvoorbeeld in lege gasvelden onder de Noordzee (het Porthos-project). Geen nul-emissie, wel een forse reductie t.o.v. grijs. Blauwe waterstof wordt gezien als overbruggingstechnologie, niet als eindstation.
🟢 Groene waterstof
De duurzaamste, meest besproken variant: water (H₂O) wordt via elektrolyse gesplitst in waterstof en zuurstof, aangedreven door 100% hernieuwbare elektriciteit (wind, zon, waterkracht). Geen CO2-uitstoot in het proces. Beperkende factoren zijn vooral de beschikbaarheid van voldoende hernieuwbare stroom en zeldzame metalen die in elektrolysers nodig zijn.
🟡 Gele waterstof
Ook elektrolyse, maar dan op basis van elektriciteit uit het reguliere net (grijze stroommix) of specifiek zonne-energie — een tussenvorm tussen groen en grijs, afhankelijk van hoe schoon de gebruikte stroom is.
🟣 Roze / paarse waterstof
Elektrolyse op basis van elektriciteit uit kerncentrales. Geen directe CO2-uitstoot, maar wel gekoppeld aan de bekende nadelen van kernenergie (o.a. kernafval). Kerncentrales leveren een stabielere stroomvoorziening dan wind/zon, wat elektrolyse voorspelbaarder maakt.
🌀 Turquoise waterstof
Ontstaat via methaanpyrolyse: aardgas wordt bij hoge temperatuur ontleed in waterstof en vaste koolstof (in plaats van CO2-gas). Die vaste koolstof kan worden afgevoerd of als grondstof hergebruikt. Veelbelovend omdat er geen CO2 vrijkomt, maar de techniek is duur en nog nergens op grote schaal toegepast.
⚪ Witte waterstof
De bijzondere uitzondering: dit is natuurlijk voorkomende waterstof, die niet geproduceerd maar simpelweg uit de grond gewonnen wordt — net als aardgas. Er is geen fabrieksproces en dus ook geen CO2-uitstoot bij de winning zelf nodig.
Hoe ontstaat witte waterstof?
Witte waterstof ontstaat diep in de aardkorst door natuurlijke chemische reacties, voornamelijk via een proces dat serpentinisatie heet:
- IJzerrijk gesteente (vaak olivijn, in oceanische aardkorst of oude continentale gesteenten) komt in contact met water dat door scheuren in de aardkorst sijpelt.
- Bij temperaturen van circa 200-400°C reageert het ijzer(II) in het gesteente met water: het ijzer oxideert (wordt ijzer(III)), en de zuurstof uit het watermolecuul wordt daarbij gebonden.
- Het waterstofatoom dat overblijft, komt vrij als H₂-gas en migreert via breuken en poreuze lagen omhoog, waar het zich kan verzamelen in ondergrondse reservoirs — vergelijkbaar met een aardgasveld.
- Dit proces speelt zich al miljoenen jaren continu af, wat witte waterstof mogelijk een hernieuwbare fossiele bron maakt (het reservoir vult zichzelf deels bij).
De bekendste vondst is het veld bij Bourakebougou in Mali, waar sinds 2012 een dorpsgenerator al op bijna zuivere (98%) natuurlijke waterstof draait. Recent onderzoek (o.a. in Frankrijk, de VS en Australië) suggereert dat er wereldwijd mogelijk veel grotere hoeveelheden witte waterstof beschikbaar zijn dan gedacht — al is exploratie nog pril en is nog onduidelijk hoeveel daarvan economisch winbaar is.
De waterstof-backbone: het transportnet
Waterstof produceren is één ding — het ook vervoeren naar waar het nodig is, is minstens zo belangrijk. Nederland speelt hierin een voortrekkersrol binnen Europa.
Wat is de backbone?
Gasunie-dochter Hynetwork legt het landelijke Waterstofnetwerk Nederland aan: een pijpleidingnet dat de vijf grote industrieclusters (Rotterdam, Noordzeekanaalgebied, Zeeland/Vlissingen, Noord-Nederland/Eemshaven, Limburg) met elkaar, met opslag en met de buurlanden verbindt. Meer dan de helft van het netwerk bestaat uit hergebruikte aardgasleidingen — goedkoper en sneller dan volledig nieuwe infrastructuur, en mogelijk gemaakt doordat de Nederlandse gasproductie afneemt.
Waar staat het nu (stand februari 2026)?
- Het eerste grote leidingdeel — 32 km in de Rotterdamse haven, tussen de Maasvlakte en de Shell-raffinaderij in Pernis — is in februari 2026 gevuld met groene waterstof en wordt getest voor ingebruikname
- 2026-2030: Noord-Nederland (incl. aansluiting op HyStock-zoutcavernes en de eerste grensverbinding met Duitsland), Noordzeekanaalgebied, Zuidwest-Nederland (incl. grensverbinding met België)
- 2031-2033: Limburg en de onderlinge verbindingen tussen clusters, waaronder de Delta Rhine Corridor
- Opslag: HyStock ontwikkelt grootschalige waterstofopslag in zoutcavernes bij Zuidwending
En op Europese schaal?
De backbone-ambitie stopt niet bij de grens. Het initiatief European Hydrogen Backbone (23 Europese gasnetbeheerders, waaronder Gasunie) mikt op een grensoverschrijdend net van circa 40.000 km pijpleiding tegen 2040, dat 21 Europese landen verbindt. Nederland positioneert zich daarbij nadrukkelijk als waterstofhaven/-hub van Noordwest-Europa, dankzij de havens, het bestaande gasleidingnet en de opslagcapaciteit.
Wat betekent dit voor jouw wagenpark?
Voor zwaar transport is vooral de kleur én de beschikbaarheid van waterstof relevant. Op dit moment is het gros van de waterstof aan de pomp in Nederland nog grijs of blauw — groene waterstof is duurder maar wordt schaalbaarder naarmate de backbone en elektrolysecapaciteit groeien. Bij het vergelijken van de milieu-impact van een waterstofvoertuig (H₂-ICE of FCEV) telt dus niet alleen de nul-uitstoot aan de uitlaat, maar ook welke kleur waterstof er getankt wordt — zie ook de TTW/WTW-berekening in onze TCO-calculator.